W dniu 11 września br. odbyła się jubileuszowa konferencja pt. 20 lat KOBiZE w systemie polityki klimatycznej i ochrony powietrza, poświęcona podsumowaniu dwudziestu lat działalności Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBiZE). Głównym tematem konferencji była prezentacja bieżących wyzwań polityki klimatycznej i polityki ochrony powietrza, których kontekstem są zadania realizowane przez KOBiZE, a także prezentacja najważniejszych osiągnięć Krajowego Ośrodka na przestrzeni 20 lat jego działalności oraz kierunki jego przyszłego rozwoju.
W konferencji brali udział przedstawiciele Ministerstwa Klimatu i Środowiska, Ministerstwa Spraw Zagranicznych, administracji rządowej, NFOŚiGW, a także Kierownictwo Instytutu Ochrony Środowiska – PIB i liczne grono pracowników KOBiZE.
Konferencję otwierał panel dyskusyjny, w którym udział wzięli Minister Krzysztof Bolesta, Pan Konrad Szymański były Minister ds. UE, Pani Joanna Maćkowiak-Pandera – Prezes Forum Energii oraz Pan Marcin Korolec były Minister Środowiska. Moderatorem panelu był Robert Jeszke – Zastępca Dyrektora IOŚ-PIB ds. Zarządzania Emisjami i jednocześnie Kierownik KOBiZE.
Panel otwierający konferencję poświęcono strategicznym wyzwaniom europejskiej transformacji energetyczno-klimatycznej w obliczu dynamicznie zmieniającej się sytuacji geopolitycznej. Punktem wyjścia do dyskusji była ocena bieżącej sytuacji ekonomicznej oraz politycznej takie jak wojna w Ukrainie, kryzys energetyczny, nasilająca się rywalizacja technologiczna między Chinami, Stanami Zjednoczonymi i Europą, a także rosnąca presja na europejski przemysł, które to czynniki istotnie zmieniły warunki, w jakich realizowana jest transformacja.
W centrum dyskusji znalazło się pytanie, czy zmieniające się uwarunkowania powinny prowadzić do rewizji celów transformacji, czy przede wszystkim do modyfikacji jej tempa, instrumentów, kolejności podejmowanych działań oraz sposobu rozłożenia związanych z nią kosztów. Uczestnicy panelu zwracali uwagę na potrzebę szerszego spojrzenia na politykę klimatyczną – nie tylko przez pryzmat redukcji emisji, lecz także w kontekście bezpieczeństwa energetycznego, konkurencyjności europejskiego przemysłu, odporności łańcuchów dostaw oraz zdolności poszczególnych państw do finansowania transformacji. Wskazywano, że skuteczna polityka klimatyczna musi dziś uwzględniać nie tylko ambitne cele środowiskowe, ale również realia gospodarcze i geopolityczne, w których cele te są realizowane.
Jednym z kluczowych tematów dyskusji była przyszłość europejskiej polityki klimatycznej oraz jej powiązania z innymi obszarami polityki gospodarczej i energetycznej. Istotnym wątkiem była również perspektywa Polski – kraju, wymagającego jeszcze wciąż transformacji w porównaniu z innymi państwami Europy Zachodniej, a tym samym mierzącym się z odmienną i większą skalą wyzwań. Dyskusja koncentrowała się na możliwości równoczesnego ograniczania emisji, zapewnienia stabilnych i przystępnych cen energii oraz utrzymania konkurencyjności gospodarki i przemysłu.
Ważnym elementem debaty był także geopolityczny wymiar transformacji. Zwracano uwagę, że odchodzenie od importowanych paliw kopalnych nie oznacza automatycznie osiągnięcia pełnej niezależności energetycznej. Transformacja energetyczna wiąże się bowiem z powstawaniem nowych zależności, m.in. w zakresie dostępu do surowców krytycznych, technologii oraz komponentów niezbędnych do rozwoju gospodarki niskoemisyjnej. W tym kontekście podkreślano, że zielona transformacja powinna iść w parze z budowaniem rzeczywistej strategicznej autonomii Europy oraz wzmacnianiem jej odporności na zewnętrzne szoki i zależności.
W końcowej części panelu uczestnicy zostali poproszeni o wskazanie jednej decyzji, którą Unia Europejska powinna podjąć w ciągu najbliższych dwóch lat, aby utrzymać cele klimatyczne, nie osłabiając jednocześnie bezpieczeństwa energetycznego i konkurencyjności europejskiej gospodarki. Ta końcowa perspektywa pozwoliła przełożyć strategiczną dyskusję na konkretne priorytety i decyzje, które będą determinować dalszy kształt europejskiej transformacji.
Częścią konferencji była także dyskusja o wyzwaniach 20 lat działalności KOBiZE w służbie polityki państwa w dziedzinie ochrony powietrza i klimatu, w którym wystąpili byli kierownicy KASHUE i KOBiZE – Pan Paweł Sałek, Pan Wojciech Jaworski i Pani Sylwia Waśniewska, którzy podzielili się swoimi doświadczeniami, wspomnieniami oraz refleksjami dotyczącymi najważniejszych etapów rozwoju obu instytucji. Sesję panelową z udziałem byłych kierowników jednostki poprowadził Pan Paweł Różycki – zastępca Dyrektora DOPiNK w MKiŚ. Dyskusja stanowiła okazję do spojrzenia na zmieniające się na przestrzeni lat uwarunkowania prawne, organizacyjne i technologiczne oraz na rosnącą rolę KOBiZE w realizacji zadań związanych z polityką klimatyczną i środowiskową państwa. Uczestnicy wskazywali również na najważniejsze wyzwania z jakimi mierzyła się instytucja w minionych dwóch dekadach, a także na perspektywy jej dalszego rozwoju i zadania stojące przed nią w obliczu dynamicznych zmian w europejskiej i krajowej polityce klimatycznej.
Kolejne sesje konferencji poświęcone były dorobkowi Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami oraz najważniejszym wyzwaniom stojącym obecnie przed systemem zarządzania emisjami w Polsce. W tej części konferencji głos zabrali pracownicy KOBiZE, którzy przedstawili doświadczenia, wyniki prac oraz kierunki rozwoju Ośrodka, odnosząc je zarówno do jego 20-letniej historii, jak i do zmieniających się uwarunkowań polityki klimatycznej i ochrony powietrza. Wystąpienia zostały podzielone na trzy sesje tematyczne: „20 lat KOBiZE – historia, ewolucja, przyszłość”, „Dane i modelowanie jako narzędzia projektowania polityki klimatycznej i ochrony powietrza” oraz „Polityka klimatyczna na tle uwarunkowań gospodarczych, społecznych i geopolitycznych”.
Pierwsza sesja była poświęcona 20-letniej ewolucji KOBiZE – od realizacji zadań związanych z ewidencjonowaniem i bilansowaniem emisji do aktywnego współtworzenia rozwiązań wspierających politykę klimatyczną i środowiskową państwa. Przedstawiono najważniejsze etapy rozwoju Ośrodka, zmieniający się zakres jego zadań oraz rosnącą rolę w krajowym systemie zarządzania emisjami. Omówiono również rozwój systemu zarządzania emisjami w Polsce i miejsce KOBiZE w systemie ochrony powietrza i klimatu. W końcowej części sesji zwrócono uwagę na nowe wyzwania stojące przed współczesnym systemem zarządzania emisjami oraz konieczność dalszego rozwijania narzędzi, kompetencji i sposobów działania Ośrodka w odpowiedzi na zmieniające się wymagania polityki klimatycznej.
Druga sesja koncentrowała się na danych i modelowaniu jako podstawie projektowania i oceny polityki klimatycznej oraz środowiskowej. Podkreślono znaczenie wiarygodnych, kompleksowych i wysokiej jakości danych dla tworzenia skutecznych narzędzi polityki publicznej. Ważnym tematem była również integracja informacji z obszaru ochrony powietrza i klimatu oraz wykorzystanie wspólnych zasobów danych do wzmacniania synergii pomiędzy tymi obszarami polityki. Istotnym elementem sesji było także przedstawienie roli modelowania w procesie podejmowania decyzji – od przygotowywania i analizy scenariuszy rozwoju po ocenę możliwych skutków planowanych działań i instrumentów polityki klimatycznej.
Trzecia sesja poświęcona była międzynarodowym, gospodarczym i społecznym uwarunkowaniom transformacji niskoemisyjnej. W jej ramach omówiono międzynarodowy wymiar polityki klimatycznej oraz znaczenie procesów zachodzących na poziomie europejskim i globalnym dla kształtowania krajowych działań w tym obszarze. Dużo uwagi poświęcono wielowymiarowości transformacji niskoemisyjnej i potrzebie poszukiwania równowagi pomiędzy celami ochrony klimatu a rozwojem społeczno-gospodarczym. Dyskutowano również o wyzwaniach stojących przed przemysłem w warunkach transformacji klimatycznej, w tym o wpływie systemu EU ETS i mechanizmu CBAM na konkurencyjność europejskiej i krajowej gospodarki.
Całość tej części konferencji pokazała szerokie spektrum kompetencji i doświadczeń KOBiZE – od gromadzenia i analizy danych, przez modelowanie i rozwój narzędzi analitycznych, po ocenę skutków regulacji i wsparcie procesu kształtowania polityki klimatycznej. Poszczególne wystąpienia wskazywały jednocześnie, że rola Ośrodka wykracza dziś poza funkcję związaną z monitorowaniem i bilansowaniem emisji, obejmując również dostarczanie wiedzy, analiz i narzędzi niezbędnych do podejmowania decyzji w warunkach rosnącej złożoności wyzwań klimatycznych, gospodarczych, społecznych i geopolitycznych.
Ważnym i uroczystym elementem konferencji było wręczenie odznaczeń Ministra Klimatu i Środowiska oraz Ministra Energii zasłużonym pracownikom KOBiZE, w uznaniu ich zaangażowania i wieloletniej pracy na rzecz realizacji zadań związanych z ochroną klimatu i środowiska oraz energetyki w Polsce. Uroczystość była okazją do podkreślenia wkładu pracowników KOBiZE w budowanie kompetencji i dorobku Ośrodka na przestrzeni jego 20-letniej działalności.
Podczas konferencji wręczono również okolicznościowe statuetki przyznane przez Dyrektora Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego pracownikom KOBiZE oraz osobom, które poprzez swoje zaangażowanie, wiedzę i wieloletnią pracę wniosły istotny wkład w rozwój Ośrodka. Wyróżnienia te były wyrazem uznania dla osób, które na różnych etapach działalności KOBiZE przyczyniały się do jego rozwoju, wzmacniania pozycji oraz realizacji powierzonych mu zadań.
Za nami 20 lat doświadczeń i wspólnej pracy. Przed nami kolejne wyzwania i nowe zadania. Jedno się nie zmienia – siłą KOBiZE są ludzie, ich wiedza, doświadczenie i zaangażowanie. To dzięki nim możemy skutecznie odpowiadać na wyzwania związane z polityką klimatyczną oraz polityką ochrony powietrza i z odwagą patrzeć w przyszłość.
