Konwencja Klimatyczna, czyli Ramowa Konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (United Nations Framework Convention on Climate Change, UNFCCC)[1] została przyjęta w 1992 r. na Konferencji „Środowisko i Rozwój” w Rio de Janeiro i weszła w życie 21 marca 1994 r. Jej podstawowym celem jest ustabilizowanie emisji gazów cieplarnianych (GC) na poziomie, który ograniczałby negatywny wpływ człowieka na zmiany klimatu, poprzez międzynarodowe współdziałanie na rzecz przeciwdziałania tym zmianom. Strony Konwencji klimatycznej są zobowiązane do współpracy w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych, adaptacji do zmian klimatu, badań naukowych i systematycznej obserwacji klimatu, rozpowszechniania technologii, praktyk i procesów redukujących antropogeniczne emisje gazów cieplarnianych, raportowania wielkości emisji gazów cieplarnianych oraz udzielenia pomocy finansowej dla państw rozwijających się.
Konwencja klimatyczna uznała historyczną odpowiedzialność krajów rozwiniętych za wysoki poziom gazów cieplarnianych w atmosferze, który przyczynił się do pogłębienia skutków zmian klimatu, w związku z czym zostały one obarczone największymi zobowiązaniami na rzecz przeciwdziałania tym zmianom. Kraje te ujęto w Załączniku I do Konwencji klimatycznej, nakładając na nie obowiązek do utrzymania emisji gazów cieplarnianych do 2000 r. na poziomie z 1990 r[2]. Część z nich, wymieniona dodatkowo w Załączniku II do Konwencji klimatycznej[3], została zobowiązana do zapewnienia środków finansowych umożliwiających krajom rozwijającym się (nieujętym w Załączniku I) podjęcie działań na rzecz ograniczenia emisji gazów cieplarnianych oraz ułatwiających im dostosowywanie się do negatywnych skutków zmian klimatycznych.
Konwencja klimatyczna ma zasięg globalny, ponieważ została podpisana i ratyfikowana przez większość państw na świecie (198)[4]. Pod koniec każdego roku w ramach Konwencji klimatycznej odbywa się Konferencja Stron (Conference of the Parties, COP), która często jest nazywana światowym szczytem klimatycznym. Dokumenty przyjmowane podczas COP są uzgadnianie w trakcie corocznych sesji negocjacyjnych organizowanych w połowie roku. Na stronie Konwencji Klimatycznej prowadzonej przez Sekretariat udostępniane są dokumenty i informacje związane z realizacją polityki klimatycznej w ramach UNFCCC.
Pierwszym uzupełnieniem Konwencji klimatycznej (UNFCCC) był Protokół z Kioto. Został on przyjęty 11 grudnia 1997 r., wszedł w życie 16 lutego 2005 r., a w praktyce wygasł w 2020 r.
Protokół z Kioto zobowiązał kraje rozwinięte do ilościowego ograniczenia emisji gazów cieplarnianych (GC), nakładając wiążące cele redukcji emisji GC na państwa wymienione w Załączniku I do Konwencji klimatycznej. Cele redukcyjne na mocy Protokołu z Kioto wyznaczono dla 37 krajów uprzemysłowionych i gospodarek znajdujących się w fazie transformacji (w tym Polskę). Cele redukcyjne uzgodnione na pierwszy okres rozliczeniowy Protokołu z Kioto (2008–2012) były porównywane do wielkości emisji w 1990 r. (dla niektórych Stron rokiem bazowym był 1988) i średnio wyniosły one 5 % (Tabela 1). Cel redukcyjny dla Polski w stosunku do roku 1988 wynosił -6% i został wypełniony z nadwyżką.
Tabela 1 Zobowiązania redukcji emisji gazów cieplarnianych w ramach Protokołu z Kioto
Źródło: ”Międzynarodowe negocjacje w ramach Konwencji klimatycznej. Monografia”, praca zbiorowa, red. naukowa A.Serzysko, A.Gałan, I. Zborowska, IOŚ-PIB KOBiZE, Warszawa 2024, dostęp: https://ios.edu.pl/wp-content/uploads/2024/06/miedzynarodowe-negocjacje-w-ramach-konwencji-klimatycznej.pdf
W 2012 roku podjęto decyzję o przedłużeniu Protokołu i stworzeniu jego drugiego okresu rozliczeniowego na lata 2013–2020.[5] W drugim okresie rozliczeniowym kraje uczestniczące zgodziły się na obniżenie emisji GC o co najmniej 18% poniżej poziomu z 1990 r. Zgodnie z rocznymi przeglądami Stron drugiego okresu rozliczeniowego (2013–2020) Protokołu z Kioto krajom, które ratyfikowały Protokół, udało się jako grupie zmniejszyć średnie roczne emisje o 17% w porównaniu z poziomem z 1990 roku.[6]
Cele Protokołu z Kioto obowiązywały do końca 2020 r., obecnie mechanizmy międzynarodowej polityki klimatycznej opierają się na Porozumieniu Paryskim, przyjętym w 2015 roku.
Porozumienie Paryskie
Porozumienie Paryskie do Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC) zostało przyjęte w Paryżu 12 grudnia 2015 r., weszło w życie 6 listopada 2016 r., zostało podpisane przez 194 strony (2026 r.)[7]
Porozumienie Paryskie stanowiło punkt zwrotny w historii międzynarodowych negocjacji klimatycznych, ponieważ wprowadziło plan działań, które mają doprowadzić do znaczącego ograniczenia globalnego ocieplenia. Jego nadrzędnym celem jest utrzymanie „wzrostu średniej temperatury na świecie znacznie poniżej 2°C w stosunku do poziomu przedindustrialnego” i kontynuowanie wysiłków na rzecz „ograniczenia wzrostu temperatury do 1,5°C w stosunku do poziomu przedindustrialnego”. Zawiera również cele w zakresie adaptacji oraz finansowania.
Źródło: oprac. KOBiZE ”Międzynarodowe negocjacje w ramach Konwencji klimatycznej. Monografia”, praca zbiorowa, red. naukowa A.Serzysko, A.Gałan, I. Zborowska, IOŚ-PIB KOBiZE, Warszawa 2024, dostęp: https://ios.edu.pl/wp-content/uploads/2024/06/miedzynarodowe-negocjacje-w-ramach-konwencji-klimatycznej.pdf
Jednym z największych sukcesów jaki osiągnięto w Paryżu jest zniesienie dotychczasowego, nieadekwatnego do globalnej sytuacji ekonomicznej, sztywnego podziału państw na kraje rozwinięte i rozwijające się, który wprowadziła Konwencja. Nowe porozumienie zniosło również jednostronne zobowiązania do redukcji emisji gazów cieplarnianych, które przed jego wejściem w życie nałożone były wyłącznie na nieliczne kraje rozwinięte.
Porozumienie Paryskie zobowiązuje wszystkie kraje do wyznaczenia i realizacji celów redukcyjnych na poziomie krajowym. W związku z tym państwa przystępujące do Porozumienia podjęły się przygotowania swoich wkładów do Porozumienia Paryskiego określonych na poziomie krajowym (nationally determined contributions, NDCs), które zgłaszają do Sekretariatu UNFCCC[8]. W swoich monitorowanych i aktualizowanych co pięć lat wkładach informują o działaniach, jakie podejmą, aby m.in. zmniejszyć emisję gazów cieplarnianych oraz zaadaptować się do skutków zmian klimatu.
W ramach Porozumienia został stworzony mechanizm, który zobowiązuje do ciągłego podnoszenia ambicji działań, zwłaszcza na rzecz ograniczania emisji gazów cieplarnianych. Oznacza to, że każdorazowo zgłaszane kolejne wkłady do Porozumienia (powinny prezentować ambitniejsze cele i działania niż poprzednie NDCs. Dla wsparcia procesu podnoszenia ambicji stworzono globalne przeglądy realizacji Porozumienia Paryskiego (global stocktake, GST), które będą odbywać się w cyklach pięcioletnich. Przeglądy te mają służyć monitorowaniu postępów w osiąganiu celów klimatycznych określonych w Porozumieniu Paryskim i obejmują m.in. ocenę postępów, wymianę informacji o osiągnięciach państw i sektorów gospodarki, a także identyfikację obszarów, w których konieczne są dodatkowe wysiłki.
Rozwój światowej polityki klimatycznej i zaangażowanie Polski w prace Konwencji Klimatycznej, Protokołu z Kioto i Porozumienia Paryskiego
Źródło: oprac. KOBiZE ”Międzynarodowe negocjacje w ramach Konwencji klimatycznej. Monografia”, praca zbiorowa, red. naukowa A.Serzysko, A.Gałan, I. Zborowska, IOŚ-PIB KOBiZE, Warszawa 2024.
© KOBiZE - Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami. Wszelkie prawa zastrzeżone.
