W niniejszym zestawieniu zgromadzone zostały akty prawa polskiego i unijnego, które regulują zagadnienia należące do obszaru działania Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami lub akty ściśle z nimi powiązane w zakresie dotyczącym unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (EU ETS).
W celu uproszczenia procesu wyszukiwania właściwego dokumentu poszczególne akty normatywne zostały opatrzone krótką informacją dotyczącą zakresu przedmiotowego spraw, które zostały w nich uregulowane oraz linkiem odsyłającym odpowiednio do tekstu aktu prawnego na stronie ISAP (Internetowego Systemu Aktów Prawnych) Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej lub Bazy aktów prawnych Unii Europejskiej Eux-Lex.
Uwaga: Teksty ujednolicone dostępne pod ww. linkami służą celom informacyjnym. Wiążące prawnie są teksty autentyczne aktów prawnych.
Prawo polskie
Ustawa z dnia 12 czerwca 2015 r. o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (Dz. U. 2026 poz. 1685 ze zm.), jak nazwa wskazuje, zawiera przepisy regulujące system handlu uprawnieniami do emisji wybranych gazów cieplarnianych. Ustawa transponuje na grunt krajowy przepisy tzw. Dyrektywy ETS (Dyrektywy 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 2003 r. ustanawiającej system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych w Unii oraz zmieniająca dyrektywę Rady 96/61/WE). Ustawa nakłada obowiązki uczestników systemu np. w zakresie monitorowania wielkości emisji, obowiązki sprawozdawcze, obowiązki w zakresie rozliczania wielkości emisji dwutlenku węgla, a także określa sankcje za ich nieprzestrzeganie. Ustawa reguluje także zasady funkcjonowania systemu, zasady przydziału uprawnień do emisji oraz określa zadania organów administracji publicznej związane z administrowaniem systemem oraz kontrolą przestrzegania obowiązków przez jego uczestników.
- Na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy Krajowy ośrodek określa w regulaminie szczegółowe warunki techniczne otwierania rachunków w rejestrze Unii, zarządzania nimi oraz ich zamykania. Regulamin jest dostępny tutaj: [prosimy ZR o link]
- Przepisy ustawy przewidują obowiązek ogłaszania przez Ministra właściwego ds. klimatu określonych informacji w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej urzędu obsługującego tego ministra. Ogłoszenia te nie stanowią aktów prawa powszechnie obowiązującego.
Minister Klimatu i Środowiska ogłasza w tej formie m.in.:
- ostateczną roczną liczbę uprawnień do emisji na produkcję inną niż produkcja energii elektrycznej obliczoną zgodnie z art. 16 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) 2019/331 (art. 26e ust. 3);
- informacje o: 1) całkowitej liczbie uprawnień do emisji przyznanych na okres rozliczeniowy operatorowi statku powietrznego; 2) liczbie uprawnień do emisji przyznanych operatorowi statku powietrznego na każdy rok okresu rozliczeniowego (art. 48 ust. 1);
- zmiany w wykazie instalacji, w tym instalacji powstałych w wyniku połączenia lub podziału i przypadającej każdej z tych instalacji liczbie uprawnień do emisji (art. 59 ust. 5);
- w odniesieniu do każdej instalacji, informację o: 1) ostatecznej rocznej liczbie uprawnień do emisji przydzielonej instalacji albo 2) dostosowanej ostatecznej rocznej liczbie uprawnień do emisji dla instalacji ustalonej w następstwie dostosowania przydziału uprawnień do emisji, o którym mowa w ust. 2, albo 3) ostatecznej albo dostosowanej ostatecznej rocznej liczbie uprawnień do emisji dla instalacji wynikającej z oszacowania parametrów, o których mowa w art. 3 ust. 4 rozporządzenia Komisji (UE) 2019/1842, albo 4) wstrzymaniu wydania ostatecznej albo dostosowanej ostatecznej rocznej liczby uprawnień do emisji dla instalacji, w odniesieniu do której nie zakończono czynności szacowania, o której mowa w art. 64a ust. 2 (art. 64b ust. 8)
- zmienioną ostateczną roczną liczbę przydzielonych instalacji uprawnień do emisji (art. 70a ust. 5);
- wykaz prowadzących instalacje i operatorów statków powietrznych, którzy nie dokonali w terminie rozliczenia wielkości emisji (art. 96 ust. 2).
Ustawa z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisji gazów cieplarnianych i innych substancji (Dz. U. 2026 poz. 526) to zbiór przepisów regulujących m.in. powołanie i zadania Krajowego ośrodka bilansowania i zarządzania emisjami (KOBiZE).
Ustawa reguluje zasadniczo zagadnienia niezwiązane bezpośrednio z systemem handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych: m.in. ustanawia Krajowy system bilansowania i prognozowania emisji i nakłada na podmioty korzystające ze środowiska obowiązek sporządzania i wprowadzania do Krajowej bazy raportu o wielkościach emisji gazów cieplarnianych i innych substancji. Ustawa reguluje również częściowo wykonywanie w Polsce zadań dotyczących mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (CBAM). Informacje na ten temat i właściwe akty prawne znajdują się w innych zakładkach.
Prawo unijne
Dyrektywa 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 2003 r. ustanawiająca system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych w Unii oraz zmieniająca dyrektywę Rady 96/61/WE (Dz. Urz. UE L 275 z 25.10.2003, str. 32, ze zm.) określa zasady funkcjonowania systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej. System ten jest kluczowym elementem polityki UE na rzecz walki ze zmianami klimatu oraz podstawowym narzędziem UE mającym służyć zmniejszaniu emisji gazów cieplarnianych w sposób efektywny pod względem kosztów i skuteczny pod względem gospodarczym. System jest cyklicznie reformowany w związku z przyjmowaniem przez UE kolejnych coraz bardziej ambitnych celów redukcyjnych w zakresie emisji gazów cieplarnianych. Ostatnia taka reforma została wprowadzona dyrektywami Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/959 i 2023/958 przyjętymi w ramach pakietu legislacyjnego „Fit for 55”, realizującego założenia Europejskiego Zielonego Ładu dotyczącego pośredniego celu redukcyjnego UE na 2030 r.
Systemem EU ETS objęte są instalacje, w których prowadzone są rodzaje działań określone w załączniku I do Dyrektywy, jeżeli działania te spełniają wskazane w załączniku parametry progowe. Parametry te odnoszą się do zainstalowanej mocy cieplnej instalacji lub zdolności produkcyjnych. Systemem EU ETS objęte są również operacje lotnicze wykonywane przez operatorów statków powietrznych oraz (od 1 stycznia 2024 r.) działania w zakresie transportu morskiego wykonywane przez przedsiębiorstwa żeglugowe, określone załącznikiem I do Dyrektywy. Na mocy nowelizacji Dyrektywy z 2023 r. utworzono nowy komponent systemu handlu uprawnieniami do emisji, tzw. ETS2, który swoim zakresem obejmie działania określone w załączniku III - dopuszczenie do konsumpcji paliw wykorzystywanych do spalania w sektorze budowlanym, sektorze transportu drogowego i sektorach dodatkowych, tj. przemyśle energetycznym oraz przemyśle wytwórczym i budownictwie (z wyjątkiem tych wykorzystywanych w ramach działań objętych dotychczasowym systemem EU ETS).
Dyrektywa 2003/87/WE reguluje m.in. podstawowe zasady dot. monitorowania i rozliczania emisji; określa zasady dystrybucji unijnej puli uprawnień do emisji; zasady zharmonizowanego przydziału bezpłatnych uprawnień w całej Unii. Ponadto zobowiązuje państwa członkowskie do wprowadzenia regulacji dotyczących kar za niewykonanie obowiązków wynikających z uczestnictwa w EU ETS i ETS2. Zasady wprowadzane Dyrektywą są precyzowane i uzupełniane przez szereg aktów prawa unijnego, regulujących szczegółowo mechanizmy i zagadnienia związane z funkcjonowaniem systemu. Przyjmują one najczęściej formę aktów wykonawczych lub delegowanych Komisji Europejskiej.
Postanowienia Dyrektywy dotyczące systemu EU ETS są wdrażane są do polskiego porządku prawnego ustawą z 12 czerwca 2015 r. o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych.
Akty wydane na podstawie dyrektywy 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady:
Monitorowanie, raportowanie i weryfikacja emisji w ramach EU ETS
Akty dotyczące wychwytywania, transportu i składowania dwutlenku węgla (CO2) w ramach EU ETS
Akty dedykowane działalności lotniczej objętej EU ETS
- Rozporządzenie Komisji (WE) nr 748/2009 z dnia 5 sierpnia 2009 r. w sprawie wykazu operatorów statków powietrznych, którzy wykonywali działalność lotniczą wymienioną w załączniku I do dyrektywy 2003/87/WE poczynając od dnia 1 stycznia 2006 r. ze wskazaniem administrującego państwa członkowskiego dla każdego operatora statków powietrznych (Dz. Urz. UE L 219 z 22.08.2009, str. 1, ze zm.) określa wykaz operatorów statków powietrznych, którzy wykonują działalność lotniczą wymienioną w załączniku I do dyrektywy 2003/87/WE począwszy od dnia 1 stycznia 2006 r. ze wskazaniem administrującego państwa członkowskiego dla każdego operatora, o którym mowa w art. 18a ust. 3 dyrektywy 2003/87/WE. Wykaz został określony w załączniku do tego rozporządzenia i jest cyklicznie aktualizowany.
- Decyzja Komisji 2009/450/WE z dnia 8 czerwca 2009 r. w sprawie szczegółowej interpretacji rodzajów działalności lotniczej wymienionych w załączniku I do dyrektywy 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz. Urz. UE L 149 z 12.06.2009, str. 69) dokonuje szczegółowej interpretacji rodzajów działalności lotniczej wymienionych w załączniku I do dyrektywy 2003/87/WE na potrzeby ustalenia przynależności operacji lotniczych do systemu handlu uprawnieniami do emisji.
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 606/2010 z dnia 9 lipca 2010 r. w sprawie zatwierdzenia uproszczonego narzędzia szacowania zużycia paliwa przez operatorów statków powietrznych stanowiących niewielkie źródło emisji, opracowanego przez Europejską Organizację ds. Bezpieczeństwa Żeglugi Powietrznej (Eurocontrol) (Dz. Urz. UE L 175 z 10.07.2010, str. 25) zatwierdza stosowanie przez operatorów stanowiących niewielkie źródło emisji i wszystkich operatorów, zgodnie z częścią 5 załącznika XIV do decyzji 2007/589/WE, narzędzia do szacowania zużycia paliwa, opracowanego i oferowanego przez Europejską Organizację ds. Bezpieczeństwa Żeglugi Powietrznej (Eurocontrol).
- Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2024/1879 z dnia 9 lipca 2024 r. ustanawiające zasady stosowania dyrektywy 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w odniesieniu do obliczania wymogów dotyczących kompensacji do celów mechanizmu CORSIA (Dz. Urz. UE L 2024/1879 z 10.07.2024) określa zasady i terminy w zakresie obliczania rocznych i ostatecznych wymogów dotyczących kompensacji emisji COna potrzeby realizacji przez operatorów statków powietrznych i państwa członkowskie mechanizmu CORSIA (ang. ).
Akty dedykowane transportowi morskiemu w EU ETS
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/757 z dnia 29 kwietnia 2015 r. w sprawie monitorowania, raportowania i weryfikacji emisji gazów cieplarnianych z transportu morskiego oraz zmiany dyrektywy 2009/16/WE (Dz. Urz. UE L 123 z 19.5.2023, s. 55-76, ze zm.) ustanawia zasady w zakresie monitorowania, raportowania i weryfikacji emisji gazów cieplarnianych oraz innych istotnych informacji ze statków przybywających do portów podlegających jurysdykcji państw członkowskich, przebywających w tych portach lub wypływających z tych portów, w celu przyczyniania się do redukcji emisji gazów cieplarnianych z transportu morskiego w sposób efektywny pod względem kosztów. Rozporządzenie stosuje się do statków o pojemności brutto 5 000 jednostek i większej oraz od dnia 1 stycznia 2025 r. do drobnicowców o pojemności brutto poniżej 5 000 jednostek, ale nie mniejszej niż 400 jednostek, a także do statków typu offshore o pojemności brutto poniżej 5 000 jednostek, ale nie mniejszej niż 400 jednostek w odniesieniu do emisji gazów cieplarnianych uwalnianych przez te statki w trakcie rejsów tych statków służących do celów komercyjnych z lub do portu podlegającego jurysdykcji państwa członkowskiego.
- Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2023/2849 z dnia 12 października 2023 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/757 w odniesieniu do przepisów dotyczących raportowania i przedkładania zagregowanych danych dotyczących emisji na poziomie przedsiębiorstwa (Dz. Urz. UE L z 2023/2849 z 15.12.2023) doprecyzowuje przepisy rozporządzenia 2015/757 poprzez ustanowienie przepisów dotyczących raportowania zagregowanych danych dotyczących emisji na poziomie przedsiębiorstwa w transporcie morskim, a także przedkładania zagregowanych danych dotyczących emisji na poziomie przedsiębiorstwa odpowiedzialnemu organowi administrującemu.
- Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2023/2917 z dnia 20 października 2023 r. w sprawie działań weryfikacyjnych, akredytacji weryfikatorów i zatwierdzania planów monitorowania przez organy administrujące zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/757 w sprawie monitorowania, raportowania i weryfikacji emisji dwutlenku węgla z transportu morskiego i uchylające rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2016/2072 (Dz. Urz. UE L 2023/2917 z 29.12.2023) określa zasady oceny planów monitorowania, weryfikacji raportów emisji i zagregowanych danych dotyczących emisji na poziomie przedsiębiorstwa żeglugowego, zatwierdzania planów monitorowania i ich zmian przez organy krajowe państw członkowskich oraz doprecyzowuje zasady akredytacji weryfikatorów przez krajowe jednostki akredytujące.
Przydział bezpłatnych uprawnień do emisji gazów cieplarnianych w EU ETS
Rejestr Unii w ramach EU ETS
Rozporządzenie określa zasady zarządzania rachunkami oraz zadania centralnego i krajowego administratora, warunki otwierania i aktualizacji rachunków, a także zamykania, blokowania oraz zawieszania dostępu do nich. Ustanawia ogólne przepisy techniczne związane z administrowaniem rachunkami przez krajowego i centralnego administratora, warunki poufności i reglamentowanego dostępu do informacji o rachunkach i wykonywanych na nich transakcjach. Rozporządzenie określa również sposób wyznaczania i zatwierdzania upoważnionych przedstawicieli rachunków w rejestrze Unii. Rozporządzenie dzieli rachunki na 1) rachunki zarządzania EU ETS w rejestrze Unii, 2) rachunki posiadania w EU ETS w rejestrze Unii, 3) rachunki obrotowe EU ETS w rejestrze Unii, oraz 4) rachunki do celu rozliczania transakcji na podstawie tytułu IIA (który określa przepisy szczegółowe dotyczące rozliczania transakcji na mocy rozporządzeń (UE) 2018/842 i 2018/841). Wskazuje także, jakie informacje należy przedłożyć z wnioskami dotyczącymi otwarcia rachunku.
Sprzedaż uprawnień do emisji gazów cieplarnianych na aukcji i rezerwa stabilności rynkowej w EU ETS
- Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2023/2830 z dnia 17 października 2023 r. uzupełniające dyrektywę 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady przez ustanowienie przepisów dotyczących harmonogramu, kwestii administracyjnych oraz pozostałych aspektów sprzedaży na aukcji uprawnień do emisji gazów cieplarnianych (Dz. Urz. UE L 2023/2830 z 20.12.2023) stosuje się do sprzedaży aukcyjnej uprawnień do emisji w ramach EU ETS. Celem rozporządzenia jest określenie zasad, które mają zapewnić, że proces aukcyjny uprawnień do emisji będzie przewidywalny oraz zagwarantuje pełny i sprawiedliwy dostęp do aukcji. Obejmuje ono regulacje dotyczące szeregu aspektów związanych z prowadzeniem aukcji. Rozporządzenie określa m.in. sposób obliczania wolumenu uprawnień objętych przepisami rozdziału III dyrektywy 2003/87/WE, które mają być sprzedane na aukcji w każdym roku kalendarzowym, zasady przeprowadzania aukcji, ich harmonogram i częstotliwość, zasady dostępu do aukcji, warunki składania i wycofywania ofert, ustalania ceny rozliczeniowej aukcji oraz podejmowania innych rozstrzygnięć w wyniku przeprowadzenia aukcji. Rozporządzenie określa również funkcje prowadzącego aukcję, platformy aukcyjnej oraz monitorującego aukcję. Rozporządzenie delegowane 2023/2830 uchyliło rozporządzenie Komisji 1031/2010, które regulowało tę materię do dnia 20 grudnia 2023 r.
- Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2015/1814/UE z dnia 6 października 2015 r. w sprawie ustanowienia i funkcjonowania rezerwy stabilności rynkowej dla unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych i zmiany dyrektywy 2003/87/WE (Dz. Urz. UE L 264 z 9.10.2015, str. 1, ze zm.) ustanawia rezerwę stabilności rynkowej (ang. market stability reserve; MSR) funkcjonującą w ramach systemu EU ETS. MSR to mechanizm korygowania liczby uprawnień do emisji gazów cieplarnianych dostępnych na rynku. Decyzja przewiduje, że jeżeli łączna liczba uprawnień znajdujących się w obiegu przekracza ustalony górny próg, określony odsetek łącznej liczby uprawnień ma być odliczony od wolumenów uprawnień, które mają zostać sprzedane na aukcji. Uprawnienia pomniejszające pulę aukcyjną zostają umieszczone w rezerwie. Z kolei, jeżeli łączna liczba uprawnień znajdujących się w obiegu spadnie poniżej ustalonego dolnego progu, z rezerwy ma zostać uwolniona dodatkowa pula uprawnień, które zostaną dodane do wolumenu uprawnień, które mają być sprzedane na aukcji. Rezerwa dla uprawnień z EU ETS funkcjonuje od dnia 1 stycznia 2019 r. Uprawnienia wydawane na potrzeby systemu handlu uprawnieniami do emisji w odniesieniu do sektora budowlanego, sektora transportu drogowego i sektorów dodatkowych (ETS2) umieszczane będą w odrębnej części rezerwy od dnia 1 września 2028 r.
Umowy międzynarodowe dot. połączenia systemów ETS
· Umowa między Unią Europejską a Konfederacją Szwajcarską w sprawie powiązania ich systemów handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (Dz. Urz. UE L 322 z 7.12.2017, str. 3, ze zm.) weszła w życie 1 stycznia 2020 r. i ma na celu powiązanie systemów handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych dwóch stron – Konfederacji Szwajcarskiej oraz Unii Europejskiej (nie jej państw członkowskich). Umowa zakłada wzajemne uznawanie uprawnień do emisji wydawanych w ramach obu systemów handlu. Umowa określa minimalne warunki, jakie powinny spełniać oba systemy, a także umożliwia wzajemne uznawanie rozliczeń dokonywanych przez podmioty objęte zakresem dyrektywy 2003/87/WE i odpowiadających im regulacji szwajcarskich. Integracja systemów ETS obejmuje zarówno prowadzących instalacje jak i sektor lotniczy. Umowa nie nakłada żadnych obowiązków na prowadzących instalacje i operatorów statków powietrznych.
Mechanizm CORSIA
Obwieszczenie nr 12 Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia 29 czerwca 2026 r. w sprawie ogłoszenia tekstu Załącznika 16, tomu IV do Konwencji o międzynarodowym lotnictwie cywilnym, sporządzonej w Chicago dnia 7 grudnia 1944 r. (Dz. Urz. ULC poz. 21 z 2026). Obwieszczenie zawiera tłumaczenie na język polski tekstu Załącznika 16, tomu IV do konwencji chicagowskiej. Załącznik 16, tomu IV do konwencji określa zasady kwalifikacji lotów międzynarodowych, z których emisje dwutlenku węgla, powyżej określonego przez ICAO (Organizacja Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego) poziomu, należy skompensować z wykorzystaniem jednostek emisji wytworzonych w ramach kwalifikowalnych programów. Załącznik 16, tomu IV do konwencji ustanawia mechanizm CORSIA (ang. Carbon Offsetting and Reduction Scheme for International Aviation) jako międzynarodowy instrument kompensacji emisji dwutlenku węgla. Mechanizm CORSIA nie jest częścią EU ETS stanowi jednak jego odpowiednik międzynarodowy i jest wdrażany do prawa unijnego i krajowego za pomocą dyrektywy 2003/87/WE oraz wydanych na jej podstawie rozporządzeń wykonawczych i delegowanych Komisji. Obwieszczenie nie stanowi aktu prawa powszechnie obowiązującego.
